Realne koszty handlu: spready, prowizje, swapy

Jeśli broker reklamuje 0.0 pipsa, sprawdzaj nie baner, tylko koszt wejścia i wyjścia w godzinach, w których faktycznie handlujesz. Koszt transakcji nie kończy się na spreadzie. Dochodzą prowizja, finansowanie overnight i przewalutowania, których wielu traderów nawet nie rozbija osobno. Trader, który nie policzy realnego kosztu roundtrip, nie wie, ile musi zarobić, żeby wyjść na zero — a to jest pierwsza liczba, którą powinieneś znać przed otwarciem pozycji.

1. Spread — nie ten z reklamy

Broker reklamuje spread od 0.0 pipsów na EUR/USD. To prawda — ale to spread minimalny, który bywa dostępny przez krótkie okna w szczycie sesji — dokładna dostępność zależy od brokera, LP i warunków rynkowych. To wartość przy idealnej płynności, na rachunku ECN z dodatkową prowizją. Liczba z reklamy i liczba z twojego filla to często dwie różne rzeczy.

Trzy wartości spreadu, które musisz rozróżniać:

• Spread minimalny (reklamowany) — najniższa wartość zarejestrowana w danym okresie. Na EUR/USD u wielu brokerów to 0.0-0.1 pipsa. Występuje w szczycie płynności sesji londyńskiej, przez kilka minut. Używany w materiałach marketingowych
• Spread średni — średnia publikowana przez brokera albo obserwowana na własnym rachunku, zawsze w konkretnym oknie czasowym. W oknie największej płynności (overlap sesji londyńskiej i nowojorskiej) na EUR/USD spotyka się okolice 0.1-0.3 pipsa na rachunku typu raw/zero i 0.6-1.2 pipsa na rachunku typu Standard. Poza tym oknem rosną obie wartości — na sesji azjatyckiej i późnym wieczorem rachunek raw/zero bywa typowo w okolicach 0.3-0.8 pipsa, a w szczycie sięga 1.5 pipsa; rozbicie na okna podaje tabela niżej. „Spread średni" bez podanego okna pomiaru, typu rachunku i dnia odczytu nie znaczy nic [ZALEŻNE OD RACHUNKU/INSTRUMENTU] [ZALEŻNE OD WARUNKÓW RYNKOWYCH]
• Spread eventowy — spread w momencie publikacji danych makro, rolloveru lub niskiej płynności. Na EUR/USD przy NFP potrafi skoczyć do 3-8 pipsów na kilkadziesiąt sekund. Na otwarciu niedzielnym — 5-15 pipsów

W normalny dzień spread zwęża się przy największej płynności i rozszerza tam, gdzie książka zleceń robi się płytsza. Najniższy jest podczas overlapu sesji londyńskiej i nowojorskiej (14:00-17:00 czasu polskiego), rośnie na sesji azjatyckiej (02:00-08:00), a przy rolloverze i przy publikacji danych makro rozszerza się skokowo.

Poniższa tabela dotyczy rachunku typu raw/zero z osobną prowizją — na rachunku, w którym wynagrodzenie brokera siedzi w spreadzie, wszystkie poziomy są odpowiednio wyższe. Wartości typowe i szczytowe są tu celowo tożsame z odpowiadającą im tabelą z artykułu 12.3 o jakości egzekucji: pomiar rozszerzeń spreadu należy do tamtego numeru, tutaj liczy się wyłącznie ich skutek kosztowy. Ostatnia kolumna to już czysta arytmetyka — spread w pipsach razy 10 USD za pips na locie standardowym EUR/USD. Skąd biorą się same przedziały — powiedziane wprost, żeby nie robić z nich dowodu: to wartości ilustracyjne, a nie wynik pomiaru. Nie stoi za nimi zdefiniowana próba brokerów, okres, typ rachunku, źródło notowań ani log tickowy, więc nie są benchmarkiem i nie rozstrzygają, czy konkretna oferta jest droga. Służą do jednego: do pokazania, jak bardzo koszt zmienia się w ciągu doby, i do tego, żebyś wiedział, którą wielkość zmierzyć u siebie. Wiążąca jest wyłącznie liczba odczytana z własnego logu i z dokumentów spółki, z którą zawierasz umowę. Ta sama uwaga dotyczy wszystkich przedziałów kosztowych w tym artykule — spreadu, prowizji, swapu, opłat poza transakcją — łącznie z tabelą kontrolną w sekcji 7. [RACHUNEK NA WARTOŚCIACH ILUSTRACYJNYCH] [ZALEŻNE OD RACHUNKU/INSTRUMENTU] [ZALEŻNE OD WARUNKÓW RYNKOWYCH]

Uwaga o godzinie rolloveru i o strefie czasowej. Przez większość roku Nowy Jork jest za Polską o sześć godzin — obie strefy przestawiają zegary, więc dystans między nimi się nie zmienia — i 17:00 w Nowym Jorku wypada o 23:00 czasu polskiego. Kalendarze zmiany czasu nie są jednak wspólne: Stany Zjednoczone wchodzą w czas letni w drugą niedzielę marca i wychodzą z niego w pierwszą niedzielę listopada, a Unia zaczyna w ostatnią niedzielę marca i kończy w ostatnią niedzielę października. Powstają przez to dwa okna rozjazdu — wiosenne, trwające dwa albo trzy tygodnie, i jesienne, trwające równo tydzień — w których Ameryka jest już albo jeszcze na czasie letnim, a Europa nie. W obu różnica maleje z sześciu godzin do pięciu, więc 17:00 w Nowym Jorku wypada wtedy o 22:00 czasu polskiego — tak samo w marcu, jak i pod koniec października. Trzeciej możliwości nie ma: godzina 24:00 wymagałaby różnicy siedmiu godzin, a rozjazd kalendarzy różnicę wyłącznie zmniejsza. Dlatego wszystkie godziny w tym artykule podaję jako czas polski, a nie etykietą „CET", która przez większą część roku jest formalnie nieprawdziwa (obowiązuje wtedy CEST). Godzinę rolloveru na własnym rachunku i tak odczytaj ze specyfikacji instrumentu — czas serwera brokera nie musi pokrywać się z żadną z tych stref.

Slippage i asymetryczny fill przy danych. W czasie NFP/FOMC sam spread to połowa problemu — do rachunku dochodzą poślizg i odrzucone zlecenia. O ile dokładnie podnoszą one koszt, wie wyłącznie ten, kto to zmierzył na własnym rachunku live. Redakcja mybank.pl nie prowadzi rachunków u brokerów i nie publikuje testów, których nie wykonała, więc żadnego mnożnika tu nie znajdziesz. Metodę pomiaru — medianę, asymetrię i rozkład poślizgu — opisuje 12.3 o jakości egzekucji. Dla rachunku kosztowego wystarczy jedna zasada: bid-ask widoczny w terminalu jest ceną orientacyjną, nie gwarancją kosztu.

Warstwa kosztu, której nie widać na ekranie. Między ceną na ekranie a ceną wykonania stoi jeszcze architektura wykonania po stronie brokera i dostawców płynności — z mechanizmami takimi jak last look włącznie. Nie rekonstruuję jej tutaj i nie zgaduję, który podmiot jej używa: to materiał artykułu o infrastrukturze egzekucji, a dla konkretnej spółki jedynym wiążącym źródłem jest jej polityka wykonywania zleceń. Znajdziesz ją w sekcji dokumentów prawnych; interesuje cię w niej część o miejscach wykonania zleceń i o czynnikach, które firma bierze pod uwagę przy wykonaniu.

Granica tego rachunku. Każda liczba w tym artykule zakłada, że rynek kwotuje w sposób ciągły. Bywają dni, w których nie kwotuje — 15 stycznia 2015 r., po decyzji szwajcarskiego banku centralnego o zniesieniu minimalnego kursu EUR/CHF, ciągłość kwotowań zniknęła na tyle długo, że pojęcie „spreadu z tabelki" przestało cokolwiek znaczyć. Przebieg tego zdarzenia, kwoty i dokumenty urzędowe opisuje 12.3 o jakości egzekucji, a konsekwencje dla ochrony środków — 12.6 o bezpieczeństwie kapitału. Tutaj wystarczy jeden wniosek: rachunek kosztowy jest narzędziem na warunki normalne i nie wycenia zaniku płynności.

Wartość pipsa jest denominowana w walucie kwotowanej. To jest reguła, bez której cała reszta tego artykułu jest nieprzeliczalna — i najczęstsze źródło błędów rzędu wielkości w polskich tekstach o kosztach. Samą mechanikę pipsa, punktu i ticka wykłada artykuł o jednostkach miary z działu 2; tutaj potrzebna jest tylko po to, żeby koszt dało się policzyć. Na EUR/USD walutą kwotowaną jest dolar, więc pips na locie standardowym to 10 USD i przy rachunku w USD nie trzeba już nic przeliczać. Na USD/TRY walutą kwotowaną jest lira: pips na locie standardowym to 100 000 × 0,0001 = 10 TRY, a nie 10 USD. Spread 30 pipsów kosztuje więc 300 TRY — przy ilustracyjnym kursie USD/TRY 40,00 równowartość ok. 7,50 USD, a nie 300 USD. I druga rzecz z tego samego zdania: żeby wyjść na zero, rynek musi przejść te same 30 pipsów, nie jeden. [RACHUNEK NA WARTOŚCIACH ILUSTRACYJNYCH]

To nie znaczy, że egzotyki są tanie — znaczy, że ich koszt trzeba przeliczyć, zanim się go porówna. Spread na USD/TRY, USD/ZAR czy EUR/PLN bywa o rząd wielkości szerszy niż na EUR/USD, ale konkretnej liczby nie podam bez specyfikacji instrumentu: brokerzy kwotują te pary z różną liczbą miejsc po przecinku, co zmienia samą definicję pipsa. Odczytaj contract size, tick size i tick value w specyfikacji swojego instrumentu — dopiero te trzy pola pozwalają przeliczyć spread na pieniądze, a potem na walutę rachunku.

2. Prowizja — drugie dno spreadu

Czym są spread, prowizja i swap jako pojęcia, wyjaśnia artykuł o spreadzie, prowizjach i swapach z działu 2; ten numer zaczyna się tam, gdzie tamten kończy — na policzeniu, ile te trzy pozycje razem kosztują. Model kosztowy brokera dzieli się na dwa warianty. Konto Standard — szerszy spread, zero prowizji. Konto ECN (Raw Spread) — wąski spread, prowizja za lot. „ECN" nic nie znaczy, dopóki nie policzysz pełnego kosztu obrotu zamkniętego na swoich parametrach i w swoich godzinach handlu.

Prowizja na koncie ECN mieści się zwykle w przedziale 3-7 USD za lot roundtrip (otwarcie + zamknięcie) — to ilustracyjny rząd wielkości, nie pomiar; stawkę dla swojego rachunku odczytaj z cennika konta. Na EUR/USD wartość 1 pipsa na standardowym locie to 10 USD. Czyli prowizja 7 USD/lot RT to odpowiednik 0.7 pipsa. Jeśli spread na ECN wynosi średnio 0.2 pipsa, efektywny koszt transakcji to 0.2 + 0.7 = 0.9 pipsa. Na koncie Standard bez prowizji, ale ze spreadem 1.0 pipsa, efektywny koszt to... 1.0 pipsa. Różnica: 0.1 pipsa na korzyść rachunku raw/zero, czyli 1 USD na obrocie zamkniętym. Ta różnica jest stała w przeliczeniu na obrót — zmienia się wyłącznie kwota, jaką daje w skali roku.

Gdzie naprawdę leży punkt zwrotny — i dlaczego nie ma go w wolumenie. Bardzo częsty wniosek w tekstach o kosztach brzmi: „powyżej stu lotów miesięcznie rachunek z prowizją wychodzi taniej". Ten wniosek jest fałszywy — niezależnie od tego, jaką liczbę ktoś wstawi w miejsce stu lotów. Oba porównywane koszty, spread na locie i prowizja na locie, są wprost proporcjonalne do liczby lotów. Pomnożenie obu stron porównania przez tę samą liczbę nie zmienia tego, która strona jest większa. Jeżeli jeden rachunek jest tańszy o dolara na obrocie, jest tańszy przy dziesięciu obrotach i przy tysiącu. Rośnie kwota różnicy, nie zmienia się jej znak.

Warunek, który rzeczywiście rozstrzyga, nie zawiera wolumenu w ogóle:

Jedyną prawdziwą zmienną tego porównania jest więc przyjęty spread rachunku bez prowizji — jedna liczba wzięta z cennika, nie twój wolumen. Przy parametrach używanych w tym artykule, czyli spreadzie raw 0.2 pipsa, spreadzie Standard 1.0 pipsa i prowizji 7 USD za obrót zamknięty, tańszy jest rachunek raw/zero — o 1 USD na obrocie zamkniętym. Gdyby różnica spreadów była mniejsza niż 0,70 pipsa, ten sam wzór dałby wynik przeciwny, i to bez zmiany choćby jednej innej liczby. Rozwinięcie tego rachunku progu opłacalności — pełna siatka wariantów stawek prowizji, próg, przy którym wynik się odwraca, i dobór typu rachunku do sposobu handlu — należy do 12.5 o typach kont, bo to tam rachunek ten służy za narzędzie decyzji; tutaj potrzebny jest tylko po to, żeby koszty liczone w sekcji 7 miały jawną podstawę. Wniosek operacyjny zostaje ten sam: zanim porównasz dwa rachunki, zmierz spread obu w swoich godzinach handlu; to on decyduje.

Wolumen zaczyna mieć znaczenie dopiero wtedy, gdy do rachunku wchodzi koszt nieproporcjonalny do liczby lotów: abonament za platformę, opłata za dane rynkowe, minimalna prowizja miesięczna albo prowizja schodkowa, w której stawka za lot spada po przekroczeniu progu obrotu. Jeżeli tabela opłat, którą czytasz, takie pozycje zawiera, próg wolumenowy istnieje naprawdę — i wtedy trzeba go policzyć na konkretnych schodkach z tej tabeli. Parametry używane w tym artykule takich pozycji nie zawierają, więc żadnego progu tu nie ma i nie będę go udawał.

Pełny koszt obrotu zamkniętego to spread plus prowizja plus typowy poślizg. Policz na swoich własnych 50–100 transakcjach, nie na danych z reklamy.

Co z tego wynika w kwotach. Przy różnicy 1 USD na obrocie scalper robiący 10-20 obrotów dziennie po 1-2 loty oszczędza na rachunku raw/zero rzędu 200-800 USD miesięcznie, a swing trader z 3 obrotami tygodniowo po jednym locie — ok. 150 USD rocznie, czyli ok. 12 USD miesięcznie (rachunek wraz z założeniami stoi w sekcji 7). Kierunek wyboru jest w obu przypadkach ten sam, bo wynika z warunku powyżej; różni się wyłącznie to, ile ten wybór jest wart. U swing tradera te 150 USD i tak przegrywa z finansowaniem, które w jego rachunku waży wielokrotnie więcej.

Pułapka porównywania: niektórzy brokerzy podają prowizję za lot w jedną stronę (half-turn), inni za roundtrip (full turn). Prowizja 3.5 USD/lot HT to to samo co 7 USD/lot RT — ale na stronie brokera A pisze „od 3.5 USD", a u brokera B „od 7 USD". Bez ujednolicenia porównujesz jabłka z gruszkami. Zawsze przeliczaj na roundtrip.

Konwencja, której trzymam się w całym tym artykule — bo bez jej nazwania liczby z różnych tekstów są nieporównywalne. Spread wchodzi do rachunku raz na obrót zamknięty. Kupujesz po cenie sprzedaży i sprzedajesz po cenie kupna, więc różnica między nimi jest kosztem jednokrotnym — nie mnożę jej przez dwa. Prowizja wchodzi dwa razy, jeżeli tabela opłat nalicza ją od strony (per side): raz przy otwarciu, raz przy zamknięciu. Dlatego „3.5 USD za lot" u jednej firmy i „7 USD za lot" u drugiej mogą oznaczać dokładnie ten sam koszt. Jeżeli w innym materiale zobaczysz koszt round turn policzony jako spread razy dwa, to jest inna konwencja i obu liczb nie wolno zestawiać bez przeliczenia — przy spreadzie 0.2 pipsa i prowizji 7 USD różnica między konwencjami wynosi 9 USD kontra 11 USD na locie.

Drugi haczyk: prowizja procentowa vs stała. Niektórzy brokerzy pobierają prowizję jako procent wartości transakcji (np. 0.003% wartości nominalnej). Na standardowym locie EUR/USD (100 000 EUR) to 3 EUR za stronę, czyli 6 EUR round turn — ok. 6.48 USD przy ilustracyjnym kursie EUR/USD 1.0800 (podaję ten kurs, bo w artykule o kosztach przewalutowania milczące przeliczenie byłoby niekonsekwencją). Wygląda to jak stała prowizja, ale zachowuje się inaczej: rośnie razem z wartością nominalną pozycji. Na parze, której lot standardowy ma wyższą wartość nominalną — na przykład GBP/USD, gdzie lot to 100 000 GBP — ta sama stawka procentowa daje wyższą kwotę. EUR/GBP nie jest tu dobrym przykładem: lot standardowy to również 100 000 EUR, więc prowizja procentowa wychodzi dokładnie taka sama jak na EUR/USD.

Trzeci haczyk: prowizja bywa zmienna. Tabele opłat potrafią przewidywać progi wolumenowe (im wyższy obrót miesięczny, tym niższa stawka za lot), rabaty i zwroty części prowizji, a także naliczanie prowizji w walucie innej niż waluta rachunku. Ten ostatni przypadek dokłada drugą warstwę przewalutowania: prowizja pobrana w USD na rachunku w PLN jest przeliczana tak samo jak wynik pozycji i z tym samym narzutem — o czym w sekcji 4. Porównując oferty, ustal więc nie tylko wysokość prowizji, ale też: od czego jest liczona, w jakiej walucie, czy zależy od wolumenu i czy może się zmienić w trakcie. Wszystkie te pozycje stoją w tabeli opłat i prowizji, w części o prowizji za transakcję.

3. Swap — cichy podatek od trzymania

Swap detaliczny to rynkowa stawka Tom/Next powiększona o narzut brokera. To, co platforma nalicza przy rolloverze, rzadko jest czystym odbiciem różnicy stóp procentowych. Że różnice między firmami w poziomie tych opłat bywają istotne, a w skrajnym przypadku sięgają przeciwnego znaku — jedna firma obciąża rachunek za tę samą nocną pozycję krótką, druga go uznaje — nie jest tezą tego artykułu, tylko ustaleniem organu nadzoru, do którego wracam kilka akapitów niżej. Krotności tej różnicy dokument nie podaje, więc jej tu nie znajdziesz.

Skąd bierze się potrójne naliczenie — cykl rozliczeniowy T+2. Transakcja na rynku kasowym walut rozlicza się standardowo w drugim dniu roboczym po zawarciu. Utrzymanie pozycji przez moment rolloveru oznacza przesunięcie daty rozliczenia o jeden dzień roboczy do przodu i naliczenie punktów swapowych za ten dzień. Rollover w środę przesuwa datę rozliczenia z piątku na poniedziałek, czyli o trzy dni kalendarzowe — i dlatego to właśnie wtedy naliczane są punkty za trzy noce. To nie jest doliczana w środę „opłata za weekend" z widzimisię brokera, tylko konsekwencja kalendarza rozliczeń. Bez tego mechanizmu nie da się samodzielnie ustalić dnia potrójnego naliczenia dla żadnego innego instrumentu.

Wnioski praktyczne są dwa. Po pierwsze, pozycja otwarta we wtorek przed rolloverem i zamknięta w piątek rano przechodzi przez trzy rollovery, ale płaci swap za pięć nocy: jedna noc za rollover wtorkowy, trzy za środowy, jedna za czwartkowy. Po drugie, reguła „środa" dotyczy par walutowych rozliczanych w cyklu T+2. Instrumenty o innym cyklu rozliczeniowym — a także część CFD na indeksy, surowce i akcje — mogą mieć potrójne naliczenie w innym dniu, najczęściej w piątek. Nie zgaduj: dzień potrójnego naliczenia jest polem w specyfikacji instrumentu i w kalkulatorze swapu na stronie firmy.

Kluczowe pułapki swapowe:

• Potrójne naliczenie — na parach walutowych z rozliczeniem T+2 wypada przy rolloverze środowym, na części pozostałych instrumentów w piątek. Pozycja przetrzymana przez ten jeden rollover kosztuje tyle, co trzy zwykłe noce
• Ujemny swap na obu stronach — na wielu parach stawka bywa ujemna zarówno na pozycji długiej, jak i krótkiej. Wtedy płacisz za utrzymanie pozycji niezależnie od kierunku handlu. Dzieje się tak, gdy narzut po obu stronach przewyższa różnicę stóp procentowych zawartą w stawce rynkowej
• Zmienność stawki w czasie — stawka odczytana w dniu otwarcia pozycji nie jest gwarantowana na cały okres jej utrzymania. Sprawdź w regulaminie, na jakiej podstawie i z jakim wyprzedzeniem firma może ją zmienić
• Kierunek carry nie jest oczywisty — dodatni carry przysługuje stronie, która kupuje walutę o wyższej stopie i sprzedaje walutę o niższej. Na parze z walutą o bardzo wysokiej stopie oznacza to, że strona długa w walucie bazowej zwykle płaci, a nie otrzymuje. Zanim nazwiesz pozycję „carry trade", odczytaj znak stawki dla swojej strony w specyfikacji — a nie z intuicji

Tom/Next i polityka firmy. Swap detaliczny nie jest czystym odbiciem stóp procentowych. Składają się na niego koszt finansowania, warunki po stronie dostawców płynności, narzut firmy i konstrukcja samego instrumentu CFD. Dlatego dwie firmy mogą podawać dla tej samej pary i tego samego dnia stawki istotnie różne — a w skrajnym przypadku różniące się znakiem.

Konta islamskie (swap-free) nie rozwiązują problemu — przenoszą go. Zamiast swapu firma pobiera opłatę administracyjną za utrzymanie pozycji. Warunki bywają różne: bywa okres bezpłatny liczony w dniach, po którym opłata rusza, bywa opłata od pierwszego dnia, bywają instrumenty wyłączone z oferty swap-free. Kwota potrafi być wyższa niż swap, który miała zastąpić. Żadnej z tych wartości nie podam bez regulaminu konkretnej spółki. Odczytaj je w regulaminie rachunku swap-free: wysokość opłaty administracyjnej, długość okresu bezpłatnego i listę instrumentów wyłączonych z tej oferty. Swap-free to zmiana nazwy kosztu, nie jego eliminacja.

Jak odczytać stawkę swapu — procedura. W MT4/MT5 kliknij prawym przyciskiem na instrumencie w Market Watch → Specification → pola Swap long i Swap short. Sprawdź przy tym jednostkę — punkty, waluta bazowa, waluta kwotowana albo procent w skali roku — bo od niej zależy całe przeliczenie na pieniądze. Następnie porównaj odczyt z kalkulatorem swapu na stronie firmy i z tabelą opłat; jeżeli te trzy źródła się różnią, wiążąca jest umowa wraz z tabelą opłat, a nie okno terminala. Zanotuj datę odczytu, bo stawka jest parametrem zmiennym w czasie. Przy okazji odczytaj z tej samej specyfikacji dzień potrójnego naliczenia — to osobne pole, a bez niego rachunek kosztu pozycji trzymanej przez noc jest niekompletny.

Skala różnicy, na wartościach ilustracyjnych: jeżeli jedna firma nalicza za noc −6,50 USD na locie, a druga −3,20 USD, to stawka droższa jest o 103% wyższa od tańszej — podstawą tego procentu jest stawka niższa, bo tej samej różnicy odniesionej do stawki wyższej odpowiada 51% w drugą stronę. Na dwudziestu nocach daje to 66 USD na locie. Obie liczby są ilustracyjne — nie pochodzą z żadnej odczytanej tabeli opłat i nie opisują stanu rynku. Że taki rozrzut w ogóle występuje między firmami, potwierdza natomiast przywołany wyżej przegląd nadzorczy^[5] — jego skali dokument nie kwantyfikuje. [RACHUNEK NA WARTOŚCIACH ILUSTRACYJNYCH]

4. Konwersja walut — ukryty narzut

Jeśli konto jest w PLN, a handlujesz EUR/USD, wynik pozycji często będzie finalnie rozliczany z użyciem USD jako waluty pośredniej lub końcowej. Schemat przewalutowania zależy od konstrukcji instrumentu CFD, waluty rachunku i polityki brokera — trzeba sprawdzić go w specyfikacji i historii rozliczeń.

Przykład ścieżki przewalutowania: Otwierasz 1 lot long EUR/USD na koncie PLN. P&L pozycji jest liczony w walucie kwotowanej — USD. Zamykasz z zyskiem 30 pipsów = 300 USD. Broker przelicza 300 USD → PLN po własnym kursie, powiększonym o narzut. Rzędu wielkości tego narzutu nie podaję z pamięci: w Unii ma on być ujawniony w informacji o kosztach przekazywanej przed zawarciem transakcji^[3], a dla konkretnej oferty stoi w tabeli opłat. Wszystkie liczby w poniższym rachunku przyjmują narzut ilustracyjny 0.4%. Kurs rozliczenia i narzut znajdziesz w tabeli opłat, w części o przewalutowaniu, oraz w informacji o kosztach przekazywanej przed zawarciem transakcji — o czym szerzej w sekcji 8. [RACHUNEK NA WARTOŚCIACH ILUSTRACYJNYCH] Przy kursie rynkowym 3.9500 i narzucie 0.4% dostajesz kurs 3.9342 zamiast 3.9500 — tracisz 4.74 PLN na tej jednej transakcji. Na GBP/JPY ścieżka jest dłuższa: P&L w JPY → konwersja JPY → PLN (lub JPY → USD → PLN, zależnie od brokera), z narzutem na każdym kroku.

Koszt konwersji jest niewidoczny w raporcie P&L wyrażonym w pipsach. Zarabiasz 30 pipsów na EUR/USD — to 300 USD na standardowym locie. Narzut 0.4% od przeliczanego przepływu to 1.20 USD. Brzmi jak nic. Ale narzut nie rozróżnia zysków od strat: obciąża każdy przepływ podlegający konwersji, także zamknięcie stratne i także pobraną prowizję. Przy 500 przeliczanych przepływach rocznie o średniej wartości 300 USD daje to ok. 600 USD rocznie.

I teraz uwaga na podstawę procentu — to najczęstsza sztuczka w tekstach o kosztach. 600 USD na rachunku o kapitale 5 000 USD to 12% kapitału, a nie „12% rocznego zwrotu". To dwie zupełnie różne wielkości: pierwsza odnosi koszt do pieniędzy, które wpłaciłeś, druga do wyniku, którego jeszcze nie znasz — i którego przy 500 transakcjach rocznie na rachunku 5 000 USD nikt rozsądny nie zakłada. Zawsze podawaj, do czego liczysz procent; jeżeli tekst tego nie mówi, liczba jest nieweryfikowalna. W sekcji 7 podaję koszt scenariusza w obu ujęciach naraz, właśnie po to, żeby różnica była widoczna. [RACHUNEK NA WARTOŚCIACH ILUSTRACYJNYCH]

Najczęściej opłaca się dobrać walutę rachunku do dominującej ekspozycji, ale najpierw sprawdź, jak broker faktycznie księguje P&L i przewalutowania. Jeśli większość twoich pozycji rozlicza się w dolarze — czyli dolar jest w nich walutą kwotowaną — rachunek w USD usuwa konwersję przy zamknięciu pozycji i zostawia ją tylko przy wpłacie i wypłacie. Jeśli broker oferuje konto wielowalutowe — jeszcze lepiej.

Dodatkowy koszt, o którym mało kto myśli: konwersja wpłaty i wypłaty. Wpłacasz 10 000 PLN na konto USD. Broker konwertuje po kursie z narzutem. Wypłacasz zysk w USD na konto bankowe PLN — kolejna konwersja z narzutem. Narzut płacisz więc dwa razy, zanim rynek dał ci cokolwiek, i obciąża on kapitał, a nie wynik. Jego wysokości nie podaję tu z pamięci — to ta sama pozycja, o której wyżej napisałem, że odczytuje się ją z tabeli opłat i z informacji o kosztach. Odczytaj ją raz, a policz dwukrotnie.

5. Opłaty za brak aktywności

Większość brokerów pobiera opłatę za nieaktywność, jeśli na rachunku nie było żadnej transakcji przez określony czas — zwykle 3-12 miesięcy. Spotykane kwoty to rząd wielkości 5-15 USD miesięcznie, pobierane automatycznie z salda. Przy górnej granicy obu parametrów naraz — 15 USD miesięcznie po trzech miesiącach karencji — rachunek z 200 USD schodzi do zera w niecałe półtora roku, bez otwarcia jednej pozycji. Przy dolnej granicy (5 USD miesięcznie po dwunastu miesiącach) ta sama droga zajmuje ponad cztery lata. Podaję oba końce, bo przedstawianie samej skrajności jako reguły jest dokładnie tym błędem, który ten artykuł zwalcza. W regulaminie sprawdź trzy rzeczy: wysokość opłaty, długość okresu karencji i to, czy opłata jest naliczana również przy saldzie zerowym — u części firm generuje wtedy saldo ujemne. Wszystkie liczby w tej sekcji są rzędami wielkości spotykanymi na rynku detalicznym, nie ofertą żadnego podmiotu i nie odczytem z konkretnej tabeli opłat. [RACHUNEK NA WARTOŚCIACH ILUSTRACYJNYCH]

Opłata za nieaktywność to koszt utrzymywania martwego rachunku, jeśli klient go nie zamknie. Otwierasz konto, wpłacasz 500 USD, testujesz przez tydzień, decydujesz, że forex nie jest dla ciebie. Zapominasz o rachunku. Po trzech miesiącach broker zaczyna pobierać 10 USD/miesiąc. Po roku na rachunku jest 410 USD. Po dwóch latach — 290 USD. Nieaktywny rachunek staje się dla brokera regularnym źródłem opłat, jeśli klient nie zamknie konta.

Co sprawdzić przed otwarciem konta:

• Po jakim okresie braku aktywności naliczana jest opłata (3, 6, 9 czy 12 miesięcy)
• Jaka jest kwota miesięczna (i czy rośnie z czasem)
• Czy opłata jest naliczana, gdy saldo wynosi zero (niektórzy brokerzy generują ujemne saldo)
• Czy pojedyncza transakcja resetuje licznik (u większości tak)
• Czy zamknięcie konta eliminuje opłatę (zawsze zamknij konto, którego nie zamierzasz używać)

Ujawnienie opłaty w regulaminie nie kończy sprawy. Regulamin jest wzorcem umowy: klient detaliczny zwykle go nie negocjuje — akceptuje go w całości przy otwarciu rachunku. Kodeks cywilny wiąże z tym określony skutek: postanowienie nieuzgodnione indywidualnie w umowie zawieranej z konsumentem podlega kontroli treści. Jedno rozróżnienie na wstępie, bo dwa statusy łatwo tu zlać w jeden: przepis, o którym mowa niżej, dotyczy umowy zawieranej z konsumentem, a to nie jest to samo pojęcie co klient detaliczny w rozumieniu MiFID — klientem detalicznym bywa również spółka albo osoba fizyczna zawierająca umowę w związku z własną działalnością gospodarczą, i w takim układzie podstawę z kodeksu cywilnego trzeba sprawdzić osobno. Art. 385¹ § 1 k.c. stanowi, że „Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne)", a zdanie drugie tego samego paragrafu dodaje: „Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny". Za nieuzgodnione indywidualnie § 3 uznaje „te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu", i dodaje, że „W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta"^[7].

Czego to nie znaczy. Nie twierdzę, że opłata za brak aktywności jest niedozwolonym postanowieniem umownym — ten artykuł tego nie przesądza i przesądzić nie może. Ocena konkretnej klauzuli należy do sądu i zależy od jej brzmienia oraz od okoliczności zawarcia umowy; „Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje" (§ 4 tego samego artykułu). Znaczy natomiast tyle, że zdanie „było w regulaminie, który zaakceptowałeś" nie rozstrzyga sprawy samo z siebie, a przeczytanie regulaminu przed otwarciem rachunku nie wyczerpuje tego, co ci przysługuje. Kolejność działania zostaje ta sama i z powodu czysto praktycznego: czytaj przed wpłatą, bo wtedy sporu jeszcze nie ma. Jeżeli jednak przeczytałeś i zaakceptowałeś, to samo w sobie nie zamyka drogi do zakwestionowania konkretnego naliczenia. Zastrzeżenie sięga przy tym dalej niż opłata za brak aktywności, ale nie obejmuje wszystkiego jednakowo — i w tym miejscu potrzebny jest test, a nie gotowe rozstrzygnięcie. Wyłączenie ze zdania drugiego § 1 dotyczy postanowień określających główne świadczenia stron, a nie każdego postanowienia, które określa jakikolwiek koszt; sam fakt, że pozycja cennika powiększa cenę umowy, jeszcze jej po stronie wyłączenia nie stawia. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej czyta odpowiadający temu wyjątek z dyrektywy 93/13 zawężająco: za mieszczące się w pojęciu głównego przedmiotu umowy uznaje warunki, „które określają podstawowe świadczenia w ramach danej umowy i które z tego względu charakteryzują tę umowę", natomiast te, „które wykazują charakter posiłkowy względem warunków definiujących samą istotę stosunku umownego", pod to pojęcie nie podpadają (wyrok z 23 kwietnia 2015 r. w sprawie C-96/14, pkt 33)^[9]. W wyroku z 16 marca 2023 r. w sprawie C-565/21 Trybunał uznał zaś, że przepis ten sprzeciwia się kwalifikowaniu warunku ustanawiającego prowizję za udzielenie kredytu jako objętego głównym przedmiotem umowy z tego powodu, że prowizja jest jednym z głównych składników ceny^[9]. Dla ciebie znaczy to tyle, że przy każdej pozycji cennika trzeba zadać osobne pytanie: czy jest ona wynagrodzeniem za świadczenie, dla którego w ogóle zawierasz tę umowę — czyli za wykonywanie zleceń, do czego najbliżej mają spread i prowizja od transakcji — czy opłatą doliczaną obok tego świadczenia, jak opłata za brak aktywności, opłata za wypłatę albo opłata administracyjna na rachunku swap-free. Im bliżej pierwszej odpowiedzi, tym poważniej trzeba brać pod uwagę wyłączenie i tym bardziej wszystko zależy od jednoznaczności sformułowania; im bliżej drugiej, tym mniej sama jednoznaczność sprawę zamyka. Gotowego wyniku nie da się jednak z tej listy odczytać: klasyfikacja zależy od konstrukcji konkretnej umowy — od jej charakteru, systematyki i całości postanowień — i przeprowadza ją sąd, nie ten artykuł. Art. 385 § 2 k.c. wymaga zresztą od wzorca umowy sformułowania jednoznacznego i zrozumiałego, a postanowienia niejednoznaczne nakazuje tłumaczyć na korzyść konsumenta — z zastrzeżeniem, że tej reguły wykładni nie stosuje się w postępowaniu o uznanie postanowień wzorca za niedozwolone^[7]. Niejasno napisana pozycja cennika jest więc w sporze o konkretne naliczenie lepszą, a nie gorszą pozycją wyjściową dla ciebie. I ostatnia granica tego pasażu: o tym, czy polski kodeks cywilny w ogóle znajdzie zastosowanie do twojej umowy, rozstrzyga prawo właściwe — umowy brokerskie regularnie wskazują prawo obce, ale przy umowie zawartej przez konsumenta z przedsiębiorcą kierującym działalność do Polski wybór prawa obcego nie może pozbawić konsumenta ochrony wynikającej z przepisów, których nie można wyłączyć w drodze umowy, na mocy prawa jego miejsca zwykłego pobytu (art. 6 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 593/2008 — Rzym I), a wyłączenie z art. 6 ust. 4 lit. d tego rozporządzenia kończy się zastrzeżeniem o świadczeniu usług finansowych^[8]. To ostatnie zdanie jest omówieniem przepisu, a nie jego cytatem, i dotyczy wyłącznie prawa właściwego dla umowy — nie jurysdykcji, czyli nie tego, przed jaki sąd sprawę można wytoczyć.

6. Opłaty za wypłatę

Wpłata jest zwykle darmowa — broker chce twoich pieniędzy. Wypłata to inna historia. Typowy schemat: pierwsza wypłata w miesiącu gratis, każda kolejna płatna — a stawka zależy od metody. Rzędy wielkości zgodne z tabelą niżej: przelew międzynarodowy 15-50 USD, e-portfel (Skrill, Neteller) 1-3% kwoty, karta 0-1.5% przy czasie oczekiwania 3-10 dni roboczych.

Koszty wypłat różnią się między metodami, a między firmami — jeszcze bardziej. Poniższa tabela pokazuje spotykane rzędy wielkości, nie ofertę żadnego konkretnego podmiotu; wiążąca jest wyłącznie tabela opłat spółki, z którą zawierasz umowę. W zasadach wpłat i wypłat sprawdź trzy pozycje: opłatę za wypłatę, minimalną kwotę wypłaty i wymóg zwrotu środków tą samą metodą, którą wpłacałeś. [RACHUNEK NA WARTOŚCIACH ILUSTRACYJNYCH]

Dodatkowe haczyki: niektórzy brokerzy wymagają wypłaty tą samą metodą, którą wpłaciłeś (wymóg AML). Wpłaciłeś kartą — pierwsza wypłata idzie na kartę, dopiero nadwyżka przelewem. Proces zajmuje dodatkowe dni i generuje dodatkowe opłaty, jeśli karta wygasła lub konto bankowe jest w innej walucie.

Minimalna kwota wypłaty to kolejna bariera. Niektórzy brokerzy ustawiają próg 50-100 USD. Jeśli na rachunku zostało 40 USD po serii strat, nie możesz wypłacić reszty bez kontaktu z supportem. Sprawdź minimalną kwotę wypłaty przed otwarciem konta — nie po stracie.

7. Realny koszt obrotu — rachunek all-in i test wrażliwości

Zanim policzysz — ustal, czyją tabelę opłat czytasz. Każda liczba kosztowa należy do konkretnej spółki, konkretnego typu rachunku, konkretnego instrumentu i konkretnego dnia. Ta sama marka bywa obsługiwana przez kilka podmiotów prawnych, a klient z Polski zawiera umowę tylko z jednym z nich — i to jego tabela opłat, jego specyfikacja instrumentu i jego regulamin są dla ciebie wiążące. Ta sama firma potrafi też mieć różne specyfikacje tego samego symbolu na różnych rachunkach: inny contract size, inną wartość ticka, inną stawkę swapu. Zanim porównasz dwie oferty, sprawdź w stopce dokumentu, której spółki on dotyczy, i porównaj tę nazwę z umową; procedurę opisuje 12.1 o kryteriach wyboru brokera, a rejestry, w których nazwę się sprawdza, wskazuje wykaz źródeł pod tym artykułem^[6]. [ZALEŻNE OD PODMIOTU PRAWNEGO/JURYSDYKCJI] [ZALEŻNE OD RACHUNKU/INSTRUMENTU]

Dopiero potem liczby. Poniższa tabela pokazuje koszt transakcyjny w skali roku w zależności od stylu handlu i typu rachunku. Kalkulacja zakłada EUR/USD i standardowy lot (100 000 jednostek waluty bazowej), a spread liczy raz na obrót zamknięty — zgodnie z konwencją ustaloną w sekcji 2. [RACHUNEK NA WARTOŚCIACH ILUSTRACYJNYCH]

Spread 0.2 pipsa na koncie ECN to 2 USD na standardowym locie (0.2 × 10 USD/pips). Prowizja 7 USD RT daje łączny koszt 9 USD/lot. Na koncie Standard spread 1.0 pipsa to 10 USD/lot bez dodatkowej prowizji. Różnica 1 USD na obrocie zamkniętym jest stała i skaluje się liniowo z liczbą obrotów — przy żadnym wolumenie nie zmienia znaku. Który rachunek jest tańszy, rozstrzyga warunek z sekcji 2, a nie liczba lotów.

Czego ta tabela nie liczy — i dlaczego to nie jest drobiazg. Nie ma w niej finansowania, przewalutowania ani opłat poza transakcją. Przy stawkach używanych w tym artykule swing trader ze 150 transakcjami rocznie, trzymanymi po 3-5 nocy, zapłaciłby za samo finansowanie od ok. 1 440 USD (150 × 3 noce × 3,20 USD) do ok. 4 875 USD rocznie (150 × 5 nocy × 6,50 USD) — przy założeniu pojedynczego naliczenia za każdą noc; przejście przez rollover środowy tę liczbę podnosi. Przedział zestawia obie stawki używane w tym artykule: tańszą z najkrótszym utrzymaniem i droższą z najdłuższym. Obie są ilustracyjne, a stawki spoza tego zakresu w artykule nie występują i nie będę ich dopisywał, żeby rozpiętość wyglądała efektowniej. Wobec 1 350-1 500 USD kosztu spreadu i prowizji oznacza to, że u swing tradera finansowanie dorównuje spreadowi z prowizją już przy najkrótszym utrzymaniu, a przy pięciu nocach przewyższa je ponad trzykrotnie. [RACHUNEK NA WARTOŚCIACH ILUSTRACYJNYCH]

Jeden scenariusz policzony do końca — w złotych

Do tej pory każdy składnik kosztu był liczony osobno. Tu następuje jedyna rzecz, bez której artykuł o realnych kosztach nie wykonuje swojego zadania: wszystkie składniki w jednym rachunku, z jednostką przy każdej pozycji i z sumą na końcu. Rachunek prowadzę w złotych, bo to waluta rachunku bankowego polskiego czytelnika i w niej ostatecznie mierzy się wynik.

Założenia — wszystkie jawne, wszystkie ilustracyjne. [RACHUNEK NA WARTOŚCIACH ILUSTRACYJNYCH] [ZALEŻNE OD PODMIOTU PRAWNEGO/JURYSDYKCJI]

• Instrument: CFD na EUR/USD. Pozycja długa, zamknięta z zyskiem 30 pipsów
• Ekspozycja: 1 lot standardowy = 100 000 EUR (czym jest lot i jak się go dobiera, wyjaśnia artykuł o wielkości pozycji z działu 2); przy ilustracyjnym kursie EUR/USD 1.0800 to 108 000 USD wartości nominalnej
• Wartość pipsa: 10 USD na locie — bo walutą kwotowaną jest dolar
• Rachunek: w PLN, kapitał 40 000 PLN, typ raw/zero z osobną prowizją
• Wariant porównawczy w tabeli: ten sam scenariusz na rachunku typu Standard — spread 1.0 pipsa, bez prowizji; wszystkie pozostałe założenia bez zmian
• Spread: 0.2 pipsa, liczony raz na obrót zamknięty
• Prowizja: 3.50 USD za stronę, czyli 7 USD round turn
• Utrzymanie: 3 noce, od wtorku wieczorem do piątku rana — czyli 5 naliczeń swapu: 1 za rollover wtorkowy, 3 za środowy, 1 za czwartkowy
• Stawka swapu długiego: −6,50 USD za lot za noc
• Kurs referencyjny USD/PLN: 3.9500; narzut przewalutowania 0.4% od każdego przeliczanego przepływu, czyli kurs klienta 3.9342
• Poślizg: pominięty świadomie — nie mam jego pomiaru i nie zamierzam go zmyślać. Jeżeli twój pomiar daje medianę −0,2 pipsa, dolicz 2 USD na obrót; skalę takiej zmiany pokazuje test wrażliwości niżej

Kolumna Standard — ten sam scenariusz, drugi typ rachunku. Zmieniają się w niej dokładnie dwie pozycje: spread rośnie z 0.2 do 1.0 pipsa (−10.00 USD), a prowizja znika (0.00 USD). Finansowanie i mechanizm naliczania narzutu zostają bez zmian, sam narzut spada do 1.33 USD, bo nie ma już prowizji, która również podlegała przeliczeniu (0.4% × 332.50 USD). Koszt all-in wychodzi 43.83 USD, czyli 173.13 PLN — o 0,97 USD więcej niż na rachunku raw/zero, co w złotych daje różnicę 3,84 PLN między dwiema sumami tabeli (173,13 − 169,29). Nie o równego dolara, choć różnica spreadu i prowizji wynosi dokładnie 1 USD: brakujące trzy centy to narzut przewalutowania od prowizji, której na rachunku Standard nie ma. Kierunek jest ten sam, który wskazuje warunek z sekcji 2; różnica kwotowa jest o te trzy centy mniejsza, niż wynikałoby z samego cennika. Kolumna PLN dla rachunku Standard nie jest osobnym wierszem, bo powstaje z tej samej mnożnej: 43.83 × 3.9500 = 173.13 PLN.

Ten sam wynik w trzech ujęciach, bo jedna liczba tu nie wystarcza:

• 169.29 PLN — koszt bezwzględny tej jednej pozycji
• 0.42% kapitału rachunku (169.29 / 40 000 PLN) — tyle zabrała jedna transakcja z całego rachunku
• 14.3% wyniku brutto (169.29 / 1 185.00 PLN) — tyle zabrała z tego, co pozycja zarobiła na cenie

I czwarte ujęcie, którego w polskich porównaniach praktycznie nie ma, a które jako jedyne pozwala zestawiać oferty o różnych wielkościach kontraktu i różnych walutach rozliczenia: koszt w punktach bazowych obrotu. Przy ekspozycji 108 000 USD koszt transakcyjny (spread plus prowizja, razem 9 USD) to 0.83 punktu bazowego, czyli ok. 83 USD na każdy 1 mln USD obrotu. Koszt all-in wraz z finansowaniem i przewalutowaniem to 3.97 punktu bazowego, czyli ok. 397 USD na 1 mln USD obrotu. Ta sama pozycja i ta sama oferta — a między liczbą z cennika a liczbą z wyciągu prawie pięciokrotna różnica. Jedno zastrzeżenie, bez którego druga z tych liczb wprowadza w błąd: finansowanie nie jest funkcją obrotu, tylko liczby nocy, więc 3.97 punktu bazowego opisuje ten scenariusz utrzymania — trzy noce, pięć naliczeń — a nie samą ofertę; przy innym czasie utrzymania ta sama oferta da inną wartość. Do zestawiania ofert nadaje się wyłącznie pierwsza liczba (0.83 bp), bo tylko spread i prowizja skalują się z obrotem. Drugą zestawiaj tylko z drugą policzoną na identycznym czasie utrzymania pozycji.

Ograniczenia tego rachunku, podane wprost. Żaden parametr nie pochodzi z odczytanej tabeli opłat konkretnej spółki — wszystkie są ilustracyjne i służą wyłącznie pokazaniu konstrukcji. Rachunek nie zawiera poślizgu (nie mam pomiaru), ani opłat za brak aktywności i za wypłatę — te dwie nie są kosztem pojedynczej transakcji i alokuje się je do okresu, a nie do obrotu. Zakłada też, że firma przelicza każdy przepływ osobno; przy innym mechanizmie księgowania pozycja przewalutowania wyjdzie inaczej. I jedna uwaga do samej tabeli: kolumnę złotową liczę z wartości niezaokrąglonych, a do grosza zaokrąglam dopiero wynik — dlatego przemnożenie przez 3.9500 liczby już zaokrąglonej w kolumnie dolarowej potrafi dać wynik różniący się o grosz (w wierszu narzutu: 1.358 USD daje 5.36 PLN, a 1.36 × 3.9500 dałoby 5.37 PLN). Podstaw własne liczby — struktura rachunku zostaje ta sama.

Test wrażliwości — na czym twój koszt naprawdę stoi

Pojedynczy rachunek mówi, ile kosztuje jedna pozycja. Test wrażliwości mówi coś ważniejszego: na zmianę którego parametru twój koszt reaguje najsilniej — a więc co warto sprawdzić przed wyborem rachunku i co warto mierzyć na własnych danych. Cztery dźwignie policzone na parametrach używanych w tym artykule.

Podstawa jest we wszystkich czterech wierszach tą samą wielkością: rocznym kosztem transakcyjnym, czyli spreadem plus prowizją — bez finansowania, bez przewalutowania i bez opłat poza transakcją. Dla trzech pierwszych wierszy to scalper: 10 transakcji dziennie przez 250 dni, czyli 2 500 obrotów po jednym locie, rachunek raw/zero, koszt bazowy 9 USD na obrót = 22 500 USD rocznie. Dla wiersza czwartego — swing trader: 150 obrotów rocznie po jednym locie, koszt transakcyjny 1 350 USD rocznie. Ostatnia kolumna odnosi zmianę do tej właśnie podstawy, a nie do kosztu pełnego; przeliczenie na koszt pełny podaję pod tabelą. [RACHUNEK NA WARTOŚCIACH ILUSTRACYJNYCH]

Trzy wnioski, których nie widać w tabeli kosztów rocznych:

• U scalpera najsilniejszą dźwignią nie jest cennik, tylko jakość wykonania. Pogorszenie mediany poślizgu o 0,2 pipsa kosztuje dwa razy więcej niż podwyżka prowizji o cały dolar. Cennik porównasz w pięć minut; poślizg trzeba zmierzyć na 50-100 transakcjach live — i to jest ta praca, której nikt nie chce wykonać. Metodę opisuje 12.3 o jakości egzekucji
• U swing tradera o wszystkim rozstrzyga jedna noc. Dołożenie jednej nocy do każdej pozycji podnosi jego roczny koszt transakcyjny — te same 1 350 USD, które są podstawą wiersza — o 72%, podczas gdy 0,1 pipsa spreadu podniosłoby tę samą wielkość o 11%. Odniesione do kosztu pełnego, w którym finansowanie już siedzi, obie liczby są niższe: przy finansowaniu policzonym na tej samej stawce, na której stoi przyrost — 6,50 USD za noc (150 pozycji × 3 noce × 6,50 USD = 2 925 USD), podstawa rośnie do 4 275 USD, więc jedna noc daje +22,8%, a 0,1 pipsa spreadu +3,5%. Proporcja między dźwigniami jest w obu ujęciach identyczna — jedna noc waży ponad sześć razy więcej niż dziesiąta część pipsa; różni się wyłącznie siła obu liczb, i dlatego trzeba powiedzieć, od czego się je liczy. Swing trader wybierający rachunek po spreadzie optymalizuje najmniej istotny składnik swojego rachunku
• Wrażliwość zależy od stylu, nie od oferty. Ten sam cennik jest tani dla jednego profilu i drogi dla drugiego. To jest cała treść zdania „nie ma najlepszego brokera" — i jedyna jego wersja, którą da się policzyć zamiast deklarować

Koszt jako procent przewagi. Najważniejsze pytanie nie brzmi „ile kosztuje transakcja", tylko „ile koszt zabiera z mojej przewagi". Jeśli średnia oczekiwana wartość transakcji to 1,5-2 pipsy, a koszt efektywny 0,9-1,2 pipsa, to zależnie od zestawienia obu zakresów koszt zabiera od 45% do 80% przewagi. U swing tradera rachunek wygląda inaczej: przewaga na transakcję jest większa, ale do kosztu dochodzi finansowanie, którego scalper i day trader w ogóle nie płacą — i to ono, a nie spread, decyduje o tym, ile z przewagi zostaje. Policz to przed zmianą brokera; może problem nie jest w brokerze, tylko w strategii za cienkiej na koszty.

Na koniec lista kontrolna. Kolumna „typowy zakres" podaje ilustracyjne rzędy wielkości — nie wynik pomiaru i nie ofertę żadnego podmiotu. Nie stoi za nią zdefiniowana próba firm, okres ani data odczytu, więc nie jest benchmarkiem i nie rozstrzyga, czy oferta jest droga; służy wyłącznie do tego, żeby po odczytaniu własnej wartości wiedzieć, kiedy warto dopytać. Wiążący jest wyłącznie dokument spółki, z którą zawierasz umowę, odczytany z konkretnego dnia. Trzy dokumenty, z których odczytujesz każdą pozycję tej listy — tabelę opłat, specyfikację instrumentu i regulamin — omawia sekcja 8. [RACHUNEK NA WARTOŚCIACH ILUSTRACYJNYCH] [ZALEŻNE OD PODMIOTU PRAWNEGO/JURYSDYKCJI]

8. Co wiąże, a co tylko szacuje — dokumenty i przepisy o kosztach

Wszystkie liczby w tym artykule są ilustracyjne. Twoje nie muszą być. Jako klient detaliczny firmy działającej w reżimie unijnym masz prawo do dokumentów, w których koszt musi zostać podany — i to jest jedyna warstwa, której żaden ranking, agregator ani baner nie zastąpi. Ten rozdział opisuje uprawnienia wobec takiej właśnie firmy: obowiązek ciąży na niej z racji reżimu, któremu podlega, a nie z racji tego, gdzie mieszkasz — jeżeli z sekcji 7 wyszło, że twoją stroną umowy jest spółka spoza EOG, podstawy żądania obu tych dokumentów szukaj w prawie właściwym dla twojej umowy i w jej załącznikach, a nie w przepisach opisanych niżej. Zanim jednak po nie sięgniesz, jedno rozróżnienie, bez którego łatwo się rozczarować: obowiązkowy to nie to samo co wiążący. Informacja o kosztach przekazywana przed transakcją i dokument zawierający kluczowe informacje (KID) są dokumentami, które firma inwestycyjna ma obowiązek ci dostarczyć — ale ich liczby nie są gwarancją ostatecznego kosztu wykonania. Przy składnikach zmiennych, czyli przy spreadzie, poślizgu i finansowaniu, są estymacją albo przybliżeniem opartym na danych zastępczych; art. 5 ust. 4 rozporządzenia delegowanego (UE) 2017/653 wprost nakazuje twórcy PRIIP, czyli wytwórcy tego dokumentu, określić, kiedy i w jaki sposób podane koszty mogą różnić się od faktycznych kosztów, jakie inwestor indywidualny może ponieść^[4]. Wiążący jest natomiast mechanizm naliczania wynikający z umowy i jej załączników — z tabeli opłat, specyfikacji instrumentu i regulaminu. „Wiążący" nie znaczy tu jednak „niepodważalny": postanowienie wzorca, którego z tobą jako konsumentem indywidualnie nie uzgodniono, pozostaje pod kontrolą z art. 385¹ § 1 k.c.^[7] — przy czym zakres tej kontroli nie jest dla wszystkich pozycji cennika taki sam. Rozstrzyga o nim to, czy dane postanowienie określa główne świadczenie stron, czy opłatę wobec niego uboczną; przy pierwszej odpowiedzi dochodzi jeszcze warunek jednoznacznego sformułowania, a wyjątek dotyczący głównych świadczeń interpretuje się wąsko. Test, według którego się to rozdziela, wraz z orzecznictwem, z którego wynika, stoi w sekcji 5^[9]. Dokumenty informacyjne mówią, ile koszt prawdopodobnie wyniesie; umowa mówi, według jakiej reguły zostanie policzony. To rozróżnienie nie jest formalnością: pierwsza warstwa służy do porównywania ofert przed wyborem, druga — do sporu o konkretne naliczenie już po nim. Ta sekcja mówi, czego konkretnie żądać, na jakiej podstawie i czego od której warstwy oczekiwać.

Informacja o kosztach i opłatach — przed transakcją i po niej. Obowiązek przekazania klientowi informacji o wszystkich kosztach i powiązanych opłatach wynika z art. 24 ust. 4 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/65/UE (MiFID II)^[1], a jego szczegóły — sposób agregacji pozycji kosztowych, obowiązek podania kwoty oraz wartości procentowej, a także zakres informacji przekazywanej po transakcji — z art. 50 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) 2017/565^[2]. Powyższe zdanie jest omówieniem przepisów, a nie ich cytatem; urzędowe brzmienie znajdziesz w aktach pod odsyłaczami [1] i [2]. Praktyczna konsekwencja jest jedna i bardzo konkretna: firma inwestycyjna ma pokazać ci zagregowany koszt przed zawarciem transakcji, wyrażony i w kwocie, i w procencie — a nie sam spread z banera. Zasada ma jednak obowiązujący wyjątek, opisany niżej w tej sekcji; bez niego wiedziałbyś tylko połowę tego, czego możesz żądać.

Koszt przewalutowania mieści się w tym obowiązku. To jest rozstrzygająca odpowiedź na sekcję 4 tego artykułu — i podstawę ma normatywną, nie interpretacyjną. Art. 50 ust. 3 rozporządzenia delegowanego (UE) 2017/565 stanowi wprost: „Jeśli dowolna część łącznych kosztów i opłat jest płatna w walucie obcej lub stanowi kwotę w walucie obcej, firmy inwestycyjne wskazują, o jaką walutę chodzi oraz obowiązujące kursy i koszty wymiany"^[2]. Europejski Urząd Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych odniósł się do stosowania tego przepisu w pytaniach i odpowiedziach do MiFID II i MiFIR, w części dotyczącej kosztów i opłat — pytanie o walutę obcą dodano 15 grudnia 2023 r.^[3] Rozróżnienie warto trzymać: obowiązek tworzy rozporządzenie, a stanowisko nadzorcy jest wykładnią, nie źródłem prawa. Sens obu razem, w omówieniu: w informacji przekazywanej przed transakcją firma ma ująć koszty ponoszone w walucie obcej oraz koszty przewalutowania i wskazać waluty, zastosowane kursy i koszt przeliczenia — niezależnie od tego, czy klient poprosił o rozbicie pozycji. [STAN NA DZIEŃ: 2026-08-23] Innymi słowy: narzut konwersyjny, o którym w sekcji 4 pisałem, że „nie widać go w żadnym raporcie", ma zostać pokazany, zanim otworzysz pozycję. Jeżeli go nie znajdujesz — żądaj go, zamiast zgadywać.

Dokument zawierający kluczowe informacje (KID). CFD oferowane klientom detalicznym w Unii są objęte rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1286/2014 w sprawie dokumentów zawierających kluczowe informacje, a rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2017/653 określa treść i układ takiego dokumentu — w tym osobną część poświęconą kosztom^[4]. KID jest krótki, bezpłatny i co do zasady przekazywany z należytym wyprzedzeniem, zanim zostaniesz związany jakąkolwiek umową lub ofertą — z odstępstwem, które opisuję w następnym akapicie. Jego największa zaleta dla ciebie jest formalna: układ pozycji kosztowych jest w nim taki sam u każdego wytwórcy, więc dwa dokumenty da się położyć obok siebie i porównać wiersz w wiersz. To nie zastępuje tabeli opłat, ale jest najlepszym punktem startowym.

Wyjątek, o którym musisz wiedzieć: umowa zawierana na odległość. Oba obowiązki mają to samo odstępstwo i warto je znać, bo bez niego łatwo pomylić opóźnienie dozwolone z naruszeniem. MiFID II dopuszcza w art. 24 ust. 4, w akapicie trzecim, przekazanie informacji o kosztach i opłatach bez zbędnej zwłoki po zawarciu transakcji^[1] — ale tylko wtedy, gdy umowa kupna lub sprzedaży instrumentu finansowego jest zawierana za pomocą środków porozumiewania się na odległość, co uniemożliwia uprzednie przekazanie tej informacji, i gdy spełnione są oba warunki: klient zgodził się na otrzymanie informacji bez zbędnej zwłoki po zawarciu transakcji oraz firma dała mu możliwość odłożenia zawarcia transakcji do czasu jej otrzymania. Kolejny akapit tego samego ustępu dokłada obowiązek, o który mało kto pyta: oprócz powyższych wymogów firma ma zapewnić klientowi możliwość otrzymania informacji o kosztach i opłatach przez telefon przed zawarciem transakcji. Odstępstwo dla KID działa analogicznie i stoi w art. 13 ust. 3 rozporządzenia PRIIP^[4]: dokument może trafić do inwestora indywidualnego po zawarciu transakcji, bez zbędnej zwłoki, ale dopiero gdy spełnione są wszystkie cztery warunki — inwestor sam, z własnej inicjatywy, nawiązał kontakt i zawiera transakcję przy użyciu środków porozumiewania się na odległość; przekazanie dokumentu z wyprzedzeniem nie jest możliwe; sprzedający poinformował go, że nie jest to możliwe, i jasno stwierdził, że transakcję można opóźnić, aby dokument otrzymać i przeczytać przed jej zawarciem; a inwestor zgodził się otrzymać go po transakcji zamiast ją odkładać. Wniosek praktyczny wypada dla ciebie korzystnie: możliwość odłożenia transakcji do czasu otrzymania dokumentu nie jest uprzejmością brokera, tylko warunkiem, bez którego wyjątek w ogóle nie działa. Jeżeli usłyszysz, że koszt dostaniesz później, bo taka jest procedura, to właśnie ten warunek masz prawo wywołać. Powyższe jest omówieniem przepisów, a nie ich cytatem; brzmienia urzędowe znajdziesz w aktach pod odsyłaczami [1] i [4] — MiFID II w wersji skonsolidowanej z 6 czerwca 2026 r., rozporządzenie PRIIP w wersji skonsolidowanej z 9 stycznia 2024 r. [STAN NA DZIEŃ: 2026-08-24]

Trzy dokumenty do przeczytania w całości, zanim wpłacisz pierwszą złotówkę:

• Tabela opłat i prowizji spółki wskazanej w umowie — prowizja wraz z jednostką i walutą naliczenia, progi wolumenowe, opłaty za wpłatę i wypłatę, opłata za brak aktywności, zasady i narzut przewalutowania
• Specyfikacja instrumentu dla konkretnego symbolu i konkretnego typu rachunku — contract size, tick size, tick value, swap long i swap short wraz z jednostką, dzień potrójnego naliczenia, godziny handlu
• Regulamin świadczenia usług oraz polityka wykonywania zleceń — tryb i podstawa zmiany stawek, sposób informowania klienta o zmianach, miejsca wykonania zleceń

Wszystkie trzy odczytuj z datą i zapisuj tę datę razem z liczbą. Parametr kosztowy bez daty odczytu jest w porównaniu bezużyteczny — i dotyczy to również każdej liczby z tego artykułu. Kolejność też ma znaczenie: najpierw ustalasz, której spółki dokument czytasz, dopiero potem przepisujesz z niego liczby.

9. Jak obniżyć koszty

Wiele kosztów bierze się nie z cennika brokera, tylko z twojego sposobu handlu: pory dnia, instrumentu, częstotliwości i czasu trzymania pozycji. Typ konta, godziny handlu, instrumenty, czas trzymania pozycji — każdy z tych elementów wpływa na rachunek końcowy. Oto konkretne działania, które obniżają realne koszty bez zmiany strategii.

Dobierz typ rachunku warunkiem z sekcji 2, a nie częstotliwością handlu. Sprawdź, czy różnica spreadów między rachunkiem bez prowizji a rachunkiem raw/zero, przemnożona przez wartość pipsa, przewyższa prowizję za obrót zamknięty. Przy parametrach z sekcji 7 przewyższa ją o 1 USD, więc tańszy jest rachunek raw/zero — i jest tańszy przy każdym wolumenie. Rośnie tylko kwota: 2 500 USD rocznie u scalpera z 2 500 obrotami, ok. 150 USD u swing tradera ze 150 obrotami. Częstotliwość handlu decyduje o tym, ile ten wybór jest wart, a nie o tym, który rachunek wygrywa.

Handluj w godzinach najniższego spreadu. W overlapie zwykle najłatwiej dostać najwęższy spread na majorach. „Zwykle" nie znaczy „zawsze", zwłaszcza przy publikacjach danych makro. Unikaj handlu przy rolloverze (ok. 23:00 czasu polskiego), na sesji azjatyckiej na parach europejskich i w pierwszych minutach po otwarciu niedzielnym.

Nie handluj w oknach, w których płacisz najwięcej — chyba że strategia właśnie z nich czerpie przewagę. Publikacja danych makro, rollover i pierwsze minuty po otwarciu niedzielnym to okna, w których spread bywa kilkanaście razy szerszy niż w overlapie, a do niego dochodzi poślizg. Jeżeli strategia nie ma tam przewagi, handel w tych oknach jest po prostu droższą wersją tego samego handlu. Jeżeli ma — wbuduj wyższy koszt w model zamiast go pomijać; przy backteście ze stałym spreadem to jedna z częstszych przyczyn rozjazdu między testem a rachunkiem. Co dokładnie dzieje się wtedy z wykonaniem, opisuje 12.3 o jakości egzekucji; dlaczego trudno się od takich okien powstrzymać, należy do działu o psychologii tradingu i tam zostaje.

Dobierz walutę rachunku do waluty rozliczenia instrumentów, którymi handlujesz. Nie „do par dolarowych", tylko do waluty kwotowanej — to w niej powstaje wynik pozycji. Rachunek w USD usuwa konwersję na EUR/USD czy GBP/USD, ale nie na USD/JPY ani na GBP/JPY. Jeżeli firma oferuje rachunek wielowalutowy, sprawdź, czy pozwala trzymać salda w walutach twoich instrumentów, czy tylko w kilku walutach wpłaty.

Na koniec cztery liczby zamiast morału. Audyt z ramki powyżej jest jedynym zakończeniem, jakie ten artykuł ma sens mieć: średni spread w twoich godzinach handlu, prowizja round turn, stawka swapu wraz z dniem potrójnego naliczenia i mediana poślizgu z własnych transakcji. Zbierz je dla dwóch ofert w tych samych warunkach, wstaw do rachunku z sekcji 7 i porównaj wynik w złotych — nie w pipsach i nie w procentach z banera. Który typ rachunku pasuje do której z tych czterech liczb, jest tematem następnego artykułu: 12.5 o typach kont. Jedna uwaga przy przejściu: jeżeli spotkasz tam koszt round turn policzony inaczej niż tutaj, obowiązuje konwencja z sekcji 2 — spread raz na obrót zamknięty, prowizja tyle razy, ile stron nalicza tabela opłat.

Jarosław Wasiński

Redaktor naczelny MyBank.pl • Analityk finansowy i rynkowy

mgr Jarosław Wasiński — niezależny analityk i praktyk z ponad 20-letnim doświadczeniem w sektorze finansowym. Twórca i redaktor naczelny portalu MyBank.pl, dostarczającego rzetelną wiedzę o finansach osobistych, bankowości i inwestycjach od 2004 roku.

• Bankowość i produkty finansowe: porównania kont osobistych i firmowych, analiza taryf opłat, testy aplikacji mobilnych, recenzje kredytów, lokat i kart kredytowych — z naciskiem na realne koszty i ukryte opłaty.
• Rynki finansowe i makroekonomia: analiza fundamentalna rynków walutowych (Forex) i makroekonomicznych od 2007 roku, zarządzanie ryzykiem kapitału, struktura rynków OTC.
• Kryptowaluty: analiza rynku kryptowalut, mechanizmów blockchain i tokenizacji aktywów w kontekście portfela inwestycyjnego.

Autor setek komentarzy rynkowych, analiz porównawczych produktów bankowych i materiałów edukacyjnych. Zwolennik transparentności — każdy ranking i recenzja na MyBank.pl opiera się na jawnej metodologii i zweryfikowanych źródłach (taryfy banków, regulaminy promocji, dane NBP).

Treści mają charakter edukacyjny i informacyjny — nie stanowią porady inwestycyjnej, rekomendacji ani oferty. Decyzje finansowe podejmuj na podstawie własnej analizy i konsultacji z doradcą.